Eğitim
01 Mayıs 2007
Uğur Mumcu
Uğur Mumcu'nun üniversite ve siyaset hayatı

 UĞUR MUMCU FOTOĞRAFLARI İÇİN TIKLAYIN

Liseden mezun olduğu 1961 yılında babası onu üniversitede mühendislik okuması yolunda yönlendirmeye çalışıyordu. Oysa onun ilgi alanı edebiyattı. Daha küçük yaşlarda başlayan bu merakı daha sonraları da devam etmiştir. Bu sırada ablası Beyhan Ankara Hukuk Fakültesi’ni bitirmiş ve avukat olmuştu. Ağabeyi Ceyhan ise Ankara Hukuk ve Siyasal Bilgiler Fakültesi’ni aynı anda okuyor ama ağırlığını SBF’ye veriyordu. Liseyi bitirince Uğur mühendislik ve mimarlık sınavlarına girmek için Istanbul’a gitti. Ama kaydını Istanbul Hukuk Fakültesi’ne yaptırıp geri dönmüştü. Şinasi Bey’in bu işe canı sıkılmıştı. Uğur Mumcu daha sonra dekanlığa başvurarak kaydını Ankara Hukuk’a naklettirdi.

 

27 Mayıs ortamında yeni bir hayata başladı. Okulda kısa sürede kendisine arkadaşlar edindi. Kantine koşuyorlar ve siyasi tartışmalara başlıyorlardı. Bu grup kısa zamanda "kantinci takımı" diye anılacaktı. Ögrencilik yıllarında "bilgi sahibi olunmadan fikir sahibi olunmayacağı"nı kavramış, etkin ve coşkulu bir gençti. Genç hukukçular Milli Birlik Komitesi’nce oluşturulan ve aralarında Yakup Kadri ve Hıfzı Veldet Velidedeoğlu gibi isimlerinde bulunduğu on sekiz kişillik temsilciler Meclisi’nin çalışmalarını ve anayasa hazırlıklarını dikkatle izliyorlardı. Hazırlandıktan sonra halkoyuna sunularak kabul edilen yeni anayasayı sevinçle karşılamışlardı.

 

Uğur ve arkadaşlarını artık bütün fakülte tanıyordu. Kurdukları "tartışma ekibi" diğer fakültelerde de ün salmıştı. Uğur bu günlerde "Türk Sosyalizmi" başlıklı makalesiyle Yunus Nadi Makale Yarışması’nda ödül aldı ve makalesi "Cumhuriyet" gazetesinde yayımlandı. Düşünce ve davranışları gizleme gereği duymadığından kendisinden farklı düşünenleri dışlamıyordu. Düşüncelerini ödün vermeden herkesle konuşabiliyordu. Üniversitede her geçen gün olgunlaşıyor ve olaylara ve kişilere bakış açısı genişliyordu. Bu dönemde yakın arkadaşları ve ağabeyi Ceyhan TIP’i desteklemeye başlamıştı. O da bu partiye yakın duruyordu ve oyunu bu partiye vermişti.

 

20 Aralık 1961 yılında yayımlanmaya başlayan "Yön" dergisi ilk sayısında büyük yankı bulan bir bildiriyi imzaya açmıştı. Aydınlardan büyük destek gören bu bildiriye göre Atatürk devrimlerinin amacı doğrultusunda çağdaş uygarlık düzeyine ulaşmak ancak ulusal gelir düzeyinin yükselmesiyle mümkündü. Bu bildiri dönemin ilerici gençlerini sarstı. Okulun üçüncü yılında "kantin takımı" genişlemiş ve olaylarda tavrını belirtmekten çekinmiyordu. Bu dönemde "Sosyal adalet grubu" olarak örgütlenen gençler de bu bildiriden etkilenmişler ve aydınların coşkuyla destekledikleri bildirinin en çok ulusalcı anafikrini benimsemişlerdi. Aynı yıl "Talebe Birliği"ne aday oldu ve başkanlığa seçildi.  Arkadaşlarıyla beraber TIP’in, CHP’nin toplantı ve mitinglerini kaçırmıyorlar, okullarında öğrencileri duyarlı olmaya çağırıyorlardı.  Sık sık gözaltılar yaşadıkları bu dönemde ablası Beyhan onların avukatlığını üstleniyordu. Hukuk Fakültesi Talebe Birliği başkanıyken öncülüğünde yapılan toplantılara zamanın politikacılarını, bilim ve sanat insanlarını çağırıyordu. Süleyman Demirel o zamanlar henüz yeni yeni politikaya ısınıyordu ve kamuoyunun tanıdığı biri değildi. Uğur Mumcu onu Hukuk Fakültesi’nin düzenlediği bir açık oturuma çağırarak ilk defa kamuoyunda görünmesini sağlamıştı.

 

1965’in siyasi ortamında Süleyman Demirel başbakan olmuş ve Fikir Kulüpleri eylemlerini sıklaştırmıştı. 1950’lerde su yüzüne çıkan karşıdevrimci güçler bu dönemde Türk-Islam sentezine doğru yol alıyordu. Öğrenciler ayaklanmış ve iktidar sola karşı savaşının adını koymuştu: Komünizmle mücadele. Doğan Avcıoğlu’yla dostluğunu ilerleten Uğur Mumcu dönemin seçkin aydınları ve sanatçılarıyla yakınlaşmıştı.

 

1967 yılında "Yön" dergisi kapatılınca "Kim" dergisinde yazmaya başladı. Yazı kurulunda kendisiyle beraber Ilhami Soysal, Ünsal Oskay ve Yurdakul Fincancı gibi adlar vardı. Dergide tanınmış birçok aydının  yazılarını yayımlıyorlardı. Aynı zamanda avukatlık da yapıyordu. Dil öğrenmek için yurtdışına çıkmayı istediğinde pasaport sorunu yaşamıştı. Sonuçta yurtdışından gelen bir mektupla pasaportunu alıp Ingiltere’ye gitti. The Bell School of Languages’deki öğrenciliğinde arkadaşlarından ve ailesinden gelen mektuplar pek iç açıcı değildi. Aslında yurtdışında da hayat pek sakin geçmiyor ve oralarda da siyasi hayat giderek ivme kazanıyordu. Avrupa’daki 68 rüzgárını, dalga dalga yayılan gençlik eylemlerini usta bir gazeteci gibi Ingiltere’den gözlemleyen Uğur Mumcu "Akşam" gazetesine ögrenci önderlerinden Pakistanlı Tarık Ali ile yaptığı bir röportajını da gönderecekti. Buradayken "Türk Solu" gazetesine de yazmaya başlamıştı. Ingiltere’deyken önerilen NATO bursunu hiç düşünmeden geri çevirdi: "Ben NATO’ya karşıyım, bursu nasıl alırım."

 

GAZETECİLİK HAYATI İÇİN TIKLAYIN

 

Ingiltere’de geçirdiği bir yıl kendisine birçok deneyim kazandırdı. Yabancıların Türkiye’ye bakışını gözlemlemiş ve küçümseyen bu bakışı beğenmemişti. Yurda döndükten sonra, 1969 yılında Hukuk Fakültesi’ne asistan adayı oldu. Yine aynı yıl kendisi için avukatlığın artık bittiğine karar verdi ve verdiği dilekçeyle barodan kaydını sildirdi. Ocak 1970’de dolan adaylık süresinden sonra Hukuk Fakültesi’nin idare hukuku profesörü Tahsin Bekir Balta’nın asistanı olarak resmen göreve başladı. Aynı yılın baharında Ilhan Selçuk "Devrim" gazetesindeki yazılarını kesmişti. Doğan Avcıoğlu Uğur Mumcu’dan bu köşede yazılar yazmasını istedi. Gazetenin yazıişleri  müdürü  de Hasan Cemal’di ve Çetin Altan, Ilhami Soysal, Fazıl Hüsnü Dağlarca, Uluç Gürkan, Altan Öymen, Sadun Aren, Ilber Ortaylı ve Güngör Dilmen gibi tanınmış kişiler yazıyordu. Uğur Mumcu da 24 Mart 1970’ten başlayarak bu grubun arasında yer aldı. Arada bir "Cumhuriyet" ve "Devrim"e yazdı.

 

12 Mart muhtırasıyla Demirel hükümeti istifa etmiş ve Nihat Erim hükümeti kurmakla görevlendirilmişti. Böyle bir siyasal ortamda akademik çalışmalarını aksatmadan gazete ve dergilerde de yazmayı sürdüren Uğur Mumcu 12 Mart uygulamalarını kaygıyla izleyenler arasındaydı. 12 Mart’ın aydınlara yönelik baskıcı tutumundan onun da payına düşeni alması kaçınılmazdı. Bir gün evine gelen askerler kitaplarıyla beraber onu da tutukladı. Askerliğini yapmaya hazırlandığı sırada, Dev-Gençlilere destek vermekle suçlanıyordu. 12 Haziran 1971’de tutukluluğu kaldırıldı.

 

Fakültedeki görevini aksatmadan yazılarına devam ediyordu. "Devrim" kapatılmıştı. O da  "Ortam" dergisinde yazıyordu. Daha sonra "Ortam" da kapatılıp da "Yeni Ortam" adı altında yeniden çıkmaya başlayınca bu dergi yeni adresi olmuştu.

 

1972 Ocağı’ında büyük bir acı yaşadı. Babasının kaybetti. Ardından da doktorasını yarım bırakarak yedek subay olarak askere gitmesi gerekiyordu. Daha sonra gözaltına alındı. Içerdeyken Fikir Kulübü’nden ihraç edildi. 6 Mayıs 1972’de Deniz Gezmiş ve arkadaşları idam edildi. Uğur Mumcu’nun da aralarında olduğu aydınlar olayları içeriden izleyebiliyordu. Davalar sonucunda 5 yıla mahkûm edildi. Davanın yargıtay tarafından bozulması üzerine tutuksuz yargılanmak üzere serbest bırakıldı. Hemen ardından da henüz evine gitmeden Tuzla Yedek Subay Okulu’na gönderildi. Yedek subay eğitimini tamamlanmadan tekrar tutuklanarak Mamak askeri cezaevine gönderildi. Yeniden serbest bırakılınca tekrar mevcutlu olarak Pantos’a askerlik görevi için gönderilecekti. Ama bu sefer de "sakıncalı piyade" olduğu için er olarak askerliğini yapmak zorunda kaldı. "Sakıncalı piyade" sayıldığı için onuru kırılmıştı; yedek subaylık hakkı ve aylıkları için simgesel bir tazminat isteğiyle dava açtı. Yedek subaylık hakkı geri verildi, ancak askerliği sırasında kendisi için yapılan tüm harcamaları tazminat tutarından düşüldü. Yazı ve konuşmalarında gülmece öğelerini sık sık kullanan Uğur Mumcu, bu dönemi ve yaşadıklarını, önsözüne Aziz Nesin’in "bizi acı acı güldürdü" diye yazdığı "Sakıncalı Piyade" adlı yapıtında anlattı. Bu eseri sonradan tiyatro oyunu oldu ve yüzlerce kez oynandı. Her zaman hassas olan midesindeki rahatsızlığına doktorların teşhisi ülserdi. Uğur Mumcu’nun "12 Mart ülseri" tanımlaması bu dönemi anlatmaya yetiyordu. 31 Ocak 1974’te askerliği bitince bir süre rahat bir nefes alacaktı ama üniversiteyle ilişiği kesildiği için akademik yaşamı bitmişti.

 

Askerlikten sonra "Yeni Ortam"da yazmaya başlamıştı ve bu gazete Istanbul’daydı. Bu nedenle Istanbul’a yerleşmeye karar verdi. Burada Süleyman Demirel hakkında yazdığı yazılar tarafları mahkemelik etmişti ama sonuçta kazanan Uğur Mumcu oldu. Nisan 1975’te ilk kitabı olan "Suçlular ve Güçlüler" yayımlandı. Istanbul macerası 7-8 ay sürdü ve tekrar Ankara’ya geri döndü. Buradan "Cumhuriyet" gazetesi için yazılar yazdı. Aynı zamanda Altan Öymen’in sahibi olduğu Anka (Ankara Haber Ajansı) için de çalışıyordu. Anka ajansında çalışırken Altan Öymen’le birlikte Yahya Demirel’e ilişkin "mobilya dosyası" adlı bir dosya oluşturdu ve büyük yankı uyandırdı. Belgeler önce "Cumhuriyet"te yayımlandı. Bu bilgi ve belgeler sonradan kitap olarak basıldı. Böylece "hayali ihracat" kavramı kamuoyunun sözlüğüne girmiş oldu.

 

Siyasal savaşımına erken yaşlarda başlamıştı ama henüz evlenmemişti. 34 yaşındayken 19 Temmuz 1976’da Güldal Homan ile evlendi. 1977’de oğlu Özgür doğdu. Aynı günlerde ikinci çocuğu sayılabilecek bir olay daha oluyordu ve ikinci kitabı "Bir Pulsuz Dilekçe" yayımlanıyordu.

 

1977 genel seçimlerinde Anka’nın sahibi Altan Öymen’in CHP’den milletvekili seçilip ajanstan ayrılması üzerine Uğur Mumcu da buradan ayrıldı. Kenan Evren’in Genelkurmay Başkanlığına getirildiği günlerde ülkede terör gittikçe artıyordu. Bu ortamda Uğur Mumcu da birçok kez ölüm tehditi aldı ve sonuçta kendisine iki koruma verildi. Silah kaçakçılığı ve kontragerilla ile ilgili araştırmalarını yoğunlaştırmış ve çalışma temposunu iyice arttırmıştı. 1978 baharında Almanya’ya giderek burada ve yurtiçindeki araştırmaları sonucunda terörün silah kaçakçılığıyla ilişkisini ve giderek artan gerici örgütlenmenin iç ve dış boyutlarını belgeleriyle gözler önüne serdi. Istanbul Barosu ve Genel-Iş Sendikası’nın ödüllerini aldığı 1978 yılında "Büyüklerimiz" adlı yeni kitabını da yayımladı. Süleyman Demirel hakkında yazdıkları dava konusu olmaktan kurtulamıyordu. 1970’lerin başından itibaren de Nazlı ve Kemal Ilıcak çiftiyle de tartışmalara girmişti. Yazdıklarından dolayı mahkemeye veriliyor ve kazandığı davalardan gelen paralarla da araştırmaları için gereken kaynağı sağlamış oluyordu.

 

UNESCO’nun düzenlediği bir gazetecilik semineri için 1979 Nisanı’nda on günlüğüne Özbekistan’a gitti. Aynı yılın sonunda Çağdaş Gazeteciler Derneği tarafından "yılın gazetecisi" seçildi.

 

 

 

OLAY YARATAN DOSYALAR

 

Uğur Mumcu, 12 Mart’ta olduğu gibi 12 Eylül’ün ilk günlerinde de "terörsüz özgürlük" istediği için 1962 Anayasasını Türkiye’ye kazandıran askerlere karşı önyargılı değildi. Askerlerin ilk günlerde mafyanın, kaçakçıların üzerine yürümesi umudunu artırmıştı. Ama, "Cumhuriyet" gazetesi de darbenin üzerinden iki ay geçmeden kapatılmıştı. Uğur Mumcu Aralık 1980’de Sedat Simavi Vakfı Kitle Haberleşme Ödülü’nü Cüneyt Arcayürek ile paylaştı. 9 Aralık yazısından dolayı Ilıcaklarla yine mahkemelik oldu. 1981 Haziranı’nda ikinci kez baba olmanın sevincini kızı Özge’yle yaşadı. 1982 yılında "Ilaç Dosyası" adlı yazı dizisiyle yine adından söz ettirdi. Aynı yılın sonlarında iki kitabı birden yayımlandı: "Söz Meclisten Içeri" ile "Silah Kaçakçılığı ve Terör". Bu kitapları onun araştırmacı gazetecilikteki başarısının kanıtı olan en önemli belgelerdi.

 

"Ağca Dosyası" kitabı 1982 yılında basıldı. Bu kitabı "Silah KaçakçılığıÉ" kitabıyla beraber yurtdışında da ilgiyle karşılandı. Bu kitaplarda adı geçen Abdullah Çatlı ve Oral Çelik gibi isimler daha sonraki yıllarda da Türkiye’yi meşgul edecekti. Aynı yılın sonlarında çıkan "Terörsüz Özgürlük" isimli kitabını da bir yaşını dolduran kızı Özge’ye adadı. Şubat 1983’te Italyan RAI-II televizyonunda bir programa katılınca CIA ajanlarıyla aynı televizyona çıkmak ve Sovyet yanlısı olmak gibi suçlamalarla karşılaştı. Aynı günlerde Ağca ile konuşan ilk gazeteci olarak tekrar dünya basınında yer aldı.

 

Uğur Mumcu 90’lı yıllara kadar Özal ve ANAP’la ilgili dosyalar üzerinde çalıştı. Gazete başlıklarına 1984 baharında "hayali ihracat" kavramı iyice yerleşmişti. Vatandaşlıktan çıkarıldığı için yurtdışında yaşayan Yahya Demirel’le yaptığı söyleşiyi gazetesinde yayımladı. Tarihe "Aydınlar Dilekçesi"olarak geçen eylemin başını Aziz Nesin çekiyordu. Uğur Mumcu, Ilhan Selçuk ve Murat Belge gibi isimler de imza atanlar arasındaydı. Dilekçeyle ilgili her türlü haberin yasaklanmasını izleyen davaların açılması uzun sürmedi. Iki yıl süren yargılanmadan sonra aydınlar aklandı.

 

"Papa-Mafya-Ağca" kitabı 1984’te yayınlanınca o yılların en önemli kitabı olarak nitelendi. Ağca davasında tanık olarak dinlenmek üzere 1985’in sonunda Roma’ya gitti. Bu arada kendisi de yeni bilgiler edinmişti.

 

1987 yılının sert kışın Avrupa ve Türkiye’yi etkisi altına aldığı günlerde Almanya’ya gitti. Cemalettin Kaplan’la ilgili araştırma yapıyor ve kendisiyle görüşmelerini dizi dizi yayımlıyordu. Bu dizi günler süren çalışmalarının sonucu olan "Rabıta"nın temelini oluşturacaktı. Bu çalışma Mayıs ayında yayımlanacak ve radikal dinci unsurların yurtdışı ve yurtiçinde nasıl örgütlendiklerini gözler önüne serecekti. Bu yıl da birkaç ödül almıştı. Gazeteciler Cemiyeti’nin ve Sedat Simavi Vakfı’nın basın ödüllerini ardından da kendi gazetesinin ödülünü kabul etti. Aynı yıl annesini de kaybetti.

 

27 Kasım seçimlerinden önce yasaklı siyasetçiler yapılan halkoylamasıyla tekrar siyasete dönmüşler ve Turgut Özal yeni hükümetini kurmuştu. Ama bu kez mecliste eskisi kadar kuvvetli değildi. Süleyman Demirel eski müsteşarının ensesindeyken Uğur Mumcu da ANAP’a yönelik yazılarına devam ediyordu. Bu dönemde Milli Savunma Bakanı Ercan Vuralhan hakkında yazdıkları uzun soluklu bir mahkeme sürecini de başlattı. Bu dosyayı iyice büyütmüş, Kenan Evren isteyince de ona vermişti. Evren de başbakana gönderdi ama başbakan belgeleri ciddi bulmadığını açıkladı.

 

Uğur Mumcu 1988 yılında Kürt sorunuyla tarikat-siyaset ilişkisine ağırlık verdi. Ağustos ayında "Tarikat-Siyaset-Ticaret" adlı kitabını yayımladı.

 

 

 

TERÖRÜN TIRMANIŞI

 

Muhammer Aksoy, Çetin Emeç ve Bahriye Üçok’un öldürülmeleriyle derinden sarsıldı. 1988’in sonlarında tekrar Almanya’ya giderek dinci örgütlenmelerle ilgili araştırmasına devam etti. Bu yıllarda PKK’nin faaliyetleri artmış ve TSK sınırötesi harekátlara girişmişti. Ağustos ayında "Cumhuriyet"in sahibi Nadir Nadi öldü. Bu olaydan sonra, gazetede fikir ayrılıkları başladı ve 6 Kasım 1991 günü birçok çalışanla birlikte istifa etti. "Milliyet" gazetesinde yazmaya başladı.

 

"Hey Girl" dergisinin yılın gazetecisi ödülünü aldığı 1992 yılında birkaç defa yurtdışına çıkmıştı. Bu geziler artık kendisini yoruyordu.

 

24 Ocak sabahının diğer sabahlardan farkı yok gibiydi. Işine gitmek üzere evden çıktığında arabasına konulan bombanın patlaması sonucu yaşamını yitirdi. Ancak, 24 Ocak 1993’ten bu yana Uğur Mumcu cinayeti hálá gerçek anlamda aydınlatılamadı.

 

 

 

AldIĞI BazI Ödüller:

 

1979, Türk Hukuk Kurumu, "yılın hukukçusu"

 

Çağdaş Gazeteciler Derneği, "yılın gazetecisi"

 

1980 (Cüneyt Arcayürek'le birlikte), "haberleşme ve gazetecilik"

 

1980, 1982, 1983, 1987 ve 1993 yıllarında Istanbul Gazeteciler Cemiyeti, "inceleme ve röportaj dallarında"

 

1984, 1985 ve 1987 yıllarında, "Nokta" dergisi, "yılın doruktaki gazetecisi"

 

1987, Sedat Simavi Vakfi, "kitle haberleşme ve gazetecilik"

 

1987, "Cumhuriyet" gazetesi, "örnek gazeteci"

 

1988, Bülent Dikmener Haber Ödülü

 

1988, Ankara Tabipler Odası, "basın sağlık ödülü"

 

1988, Boğaziçi Üniversitesi, "en çok okunan gazeteci ödülü"

 

1992/93, Ankara Sanat Kurumu, "onur ödülü".